20 اكتبر, 2020

تاریخچه و معرفی سبک موسیقی جاز – Jazz Music

سبک موسیقی جاز یا جز (Jazz) یکی از سبک های پرطرفدار دنیای موسیقی میباشد که همانند سبک بلوز، توسط سیاه‌پوستان شهر نیواورلئان ایالت لوئیزانا به دنیای موسیقی معرفی شد و پس از جنگ جهانی دوم به‌تدریج در سراسر دنیا رواج یافت.

معرفی سبک موسیقی جاز (Jazz)

موسیقی جاز یکی از مهم‌ترین سبک‌های موسیقی است که بسیاری از سبک‌های پرطرفدار امروزه زیرشاخه‌ای از آن هستند. امروز در مجله انرژی مثبت به معرفی این سبک ، تاریخچه و ویژگی‌های این سبک محبوب می‌پردازیم. پس با ما همراه باشید.

موسیقی جاز, تاریخچه و معرفی سبک موسیقی جاز – Jazz Music

با اینکه بسیاری با شنیدن نام سبک موسیقی (Jazz) تصور ژانری خاص‌پسند نسبت به این سبک موسیقی پیدا می‌کنند، اما ریشه‌های شکل‌گیری سبک موسیقی (Jazz) و تاریخ این ژانر در دنیای موسیقی بی‌کلام از واقعیت دیگری پرده بر می‌دارد. در واقع، در دهه‌ی بیست میلادی و از ترکیب سبک موسیقی رگ‌تایم افریقایی، کلاسیک اروپایی به همراه همنوازی سازهای کوبه‌ای در مارش‌های نظامی سبک موسیقی (Jazz) در کشور امریکا ظهور کرد و به سرعت به یکی از محبوب‌ترین و پرطرفدارترین سبک‌های موسیقی بی‌کلام و باکلام امریکایی تبدیل شد.

با توجه به اینکه واژه‌ی Jazz ریشه در فرهنگ کوچه و بازار مردمان امریکا دارد،‌ صورت‌های گفتاری مختلفی نیز همچون Jas یا Jass نیز برای این سبک موسیقی ثبت شده است. یکی از فرضیه‌ها این است که لغت Jazz در این سبک موسیقی از ورزش بیس‌بال آمده است و به معنای داشتن روحیه‌ی جنگندگی در ورزش و کار است. فرضیه‌های دیگری نیز در مورد عنوان Jazz وجود دارد که ادعا می‌کند این واژه ریشه در فرهنگ افریقایی نوازندگان سبک موسیقی (Jazz) دارد و به عشرت و تن‌آسایی اشاره دارد.

تنوع فوق‌العاده‌ای در موسیقی جاز وجود دارد، ولی در اغلب موارد موسیقی جاز بسیار ریتمیک است، از سوئینگ (swing)، ضرب‌ها و فاصله‌های کوتاه و خرامان، استفاده می‌کند و استفاده از بلونت یا بنت نت (bent/ blue note) در آن رایج است.

موسیقی جاز, تاریخچه و معرفی سبک موسیقی جاز – Jazz Music

بلونت، نتی است که متفاوت با زیروبمی استاندارد، اجرا می‌شود. فاصله این نت چیزی بین ربع پرده و نیم پرده است و در سبک‌های مختلف متفاوت است. به همین دلیل موسیقی در این سبک حالت ریتمیک فوق العاده‌ای دارد. الگوی رایج در این سبک موسیقی، الگوی «فراخوان و پاسخ» است که در آن یک ساز یا صدا یا بخشی از گروه به صدای ساز دیگر یا بخش دیگر گروه پاسخ می‌دهد.

تاریخچه سبک موسیقی جاز (Jazz)

تاریخچه موسیقی جاز در ایالات متحده به سال‌های اول قرن بیستم می‌رسد. شهر نیواورلئان واقع در دهانه رود می‌سی‌سی‌پی، نقش کلیدی در گسترش این سبک موسیقی ایفا کرد. جمعیت این شهر بیشتر از هر جای دیگری در جنوب متنوع بود و مردم آفریقایی، فرانسوی، کارائیبی، ایتالیایی، آلمانی، مکزیکی و بومیان آمریکا و هم‌چنین انگلیسی‌ها، به صورت تبارهای مختلف با یکدیگر در تعامل بودند.

سنت‌های موسیقی سنتی آفریقایی-آمریکایی با دیگران مخلوط شد و به تدریج جاز از ترکیب رگ‌تایم، موسیقی نظامی، بلوز و انواع دیگر موسیقی ظاهر شد. در ابتدا جاز بیشتر برای رقص بود (در سال های بعد مردم عادت کردند که بشینند و به آن گوش دهند). پس از اولین ضبط‌های جاز در سال ۱۹۱۷، این سبک موسیقی به شکل گسترده، میان مردم پخش شد و به سرعت در حال گسترش بود.

مطالعه بیشتر :
تاریخچه و معرفی سبک موسیقی بلوز - Blues Music

موسیقی جاز, تاریخچه و معرفی سبک موسیقی جاز – Jazz Music

سیر تحول موسیقی جاز توسط یک سری از نوازندگان درخشان مانند لویی آرمسترانگ، دوک الیینگتون (می‌توانید بخش‌هایی از اجرای دوک را اینجا گوش کنید)، چارلی پارکر و مایلز دیویس رهبری شد. جاز به صورت مجموعه‌ای از سبک های مختلف از جمله جاز سنتی، سوئینگ (به عنوان مثال، به اجرای سوئینگ از بنی گوش کنید)، بی‌پاب، کول جاز و راک جاز و غیرو گسترش یافت. در همان زمان، جاز از ایالات متحده به بسیاری از نقاط جهان نفوذ کرد و امروز مراکز موسیقی جاز، نوازندگان جاز و جشنواره های جاز در بسیاری از کشورها وجود دارند.

اواخر دهه‌ی ۱۸۰۰ میلادی
بلوز

موسیقی بلوز یک موسیقی آفریقایی آمریکایی است که از جنوب، از دل بردگان سیاه‌ پوست می‌آید. این موسیقی اغلب از مشکلاتی چون درد از دست دادن عشق، بی‌عدالتی، پیروزی در تحمل درد قلب شکسته و سختی‌ها الهام می‌گیرد. علت اینکه این موسیقی به سبک بلوز معروف شده است این است که پیشگامان این سبک، آن را با غم اجرا می‌کردند؛ بلو (Blue) در زبان انگلیسی به معنی غم است.

موسیقی جاز, تاریخچه و معرفی سبک موسیقی جاز – Jazz Music

بلوز به معنویات، کار، تلاش و عملکرد اجتماعی ترغیب می‌کند. پایه و اساس موسیقی جاز موسیقی بلوز است. به علاوه بلوز پایه‌ی سبک‌های دیگری مثل راک‌اندرول و کانتری است. موسیقی بلوز از گذشته تا به امروز بسیار پرطرفدار بوده و هست؛ و مثل یک دارو در زمان غم و غصه، ناراحتی را تسکین می‌دهد.

دهه‌ی ۱۹۰۰ میلادی – نیواورلئان

رسوم نیواورلئان در جشن گرفتن بسیار غنی است. موسیقی نظامی، بومی، بلوز، رگتایم، اوپرا، موسیقی کلیسا، نوازندگی درامز آفریقایی و رقص‌های مختلف همگی در نیواورلئان بسیار رایج است. با تلفیق تمامی این سبک‌ها در یک سبک، موسیقی جاز متولد شد.

سال ۱۹۰۱ میلادی – تولد لوییس آرمسترانگ ؛
مبدا موسیقی جاز

از لوییس آرمسترانگ با صدای گرم و شفاف خود و با توانایی فوق‌العاده‌اش در خوانندگی می‌توان بدون شک به عنوان کسی که موسیقی جاز را به دیگران آموخت، یاد کرد.

موسیقی جاز, تاریخچه و معرفی سبک موسیقی جاز – Jazz Music
او یکی از تاثیرگذارترین افراد روی موسیقی در تاریخ است. در ماه آگوست در سال ۱۹۰۱ میلادی در نیواورلئان متولد شد. آرمسترانگ نوازندگی شیپور را در سن سیزده سالگی شروع کرد. پیش از آرمسترانگ، دیکسی‌لند پیشرو در ژانر جاز بود. اما این آرمسترانگ بود که بداهه‌نوازی در جاز را پایه‌گذاری کرد. لوییس آرمسترانگ در سراسر جهان، همیشه محبوب دل‌ها بود. او در سال ۱۹۷۱ میلادی در نیویورک درگذشت.

اواسط دهه‌ی ۱۹۳۰ میلادی – سوینگ

ریتم پایه در موسیقی جاز سوینگ است. سوینگ یکی از سبک‌های فرعی موسیقی جاز است. این سبک از اواسط دهه‌ی ۱۹۳۰ در آمریکا رایج شد. پس از آن رقص سوینگ هم به میدان آمد. خوانندگانی مانند بنی گودمن (Benny Goodman) در این سبک کار کرده‌اند. کاونت بیسی (Count Basie) و دوک الینگتون (Duke Ellington) هم از جمله آهنگ‌سازان سوینگ هستند.

سال ۱۹۴۰ میلادی – بیباپ (Bebop)

یکی از سبک‌های مهم جاز است که در دهه ۱۹۴۰ میلادی در محله هارلم نیویورک شکل گرفت. معنی و مفهوم این سبک از موسیقی در یک کلمه آزادی است.
مشخصه اصلی این سبک اجرای سریع نت‌ها و تاکید زیاد بر بداهه‌نوازی، آن‌هم بداهه‌نوازی در عرصه هم‌نوائی و ریتم (به‌جای بداهه‌نوازی در نغمه) است.

مطالعه بیشتر :
بیوگرافی و زندگینامه جیمی هندریکس (Jimi Hendrix)

موسیقی جاز, تاریخچه و معرفی سبک موسیقی جاز – Jazz Music

دهه‌ی ۱۹۵۰ میلادی (جاز لاتین – آفروکوبایی)

جاز لاتین در واقع سبک جاز توام با ریتم آمریکای لاتین است. برخی از جازهای لاتین به طور معمول از ریتم‌هایی استفاده می‌کنند که این ریتم‌ها یا ریشه‌هایی در ریتم‌های آفریقایی دارند یا تاثیری آفریقایی را نشان می‌دهد؛ این موسیقی در رده جاز آفروکوبایی قرار می‌گیرد. جاز آفروکوبایی جازی است که ریتم‌های کلاوی (کلاو شهری در کشور آلمان) دارد و اغلب از بخش‌های ریتمیکی که الگوهای موسیقی مشهور رقص‌های کوبایی دارند، بهره می‌گیرد. در واقع ترکیب فرهنگ اسپانیایی، آفریقایی و آمریکای لاتین در این سبک دیده می‌شود.

هنگامی که جز به کشورهای مختلف دنیا معرفی شد ، به سرعت با فرهنگ ، موسیقی بومی و محلی این کشورها تلفیق شد. این آمیختگی موجب بوجود آمدن زیر شاخه های جدیدی از سبک جز شد. در دهه اول قرن نوزدهم جز نیو اورلئان بعنوان پیشتاز این سبک محسوب می شود.

موسیقی جاز, تاریخچه و معرفی سبک موسیقی جاز – Jazz Music

ساز های سبک موسیقی جاز (Jazz)

برخی سازهای مهم مورد استفاده در سبک جز عبارتند از: ساکسیفون ، ترومپت ، ترامبون ، پیانو ، گیتار ، گیتار باس ، درامز و کنتر باس.

ویژگی های سبک موسیقی جاز (Jazz)

اگرچه جاز (Jazz)، از ابداعات آمریکاییان افریقایی تبار در اوایل قرن بیستم است. برخی ویژگی‌های آن همانند ندا و پاسخ (call and response)، بداهه‌نوازی، به‌کارگیری عناصری از موسیقی غرب؛ ریشه در سنت‌های موسیقیایی قبل از آن دارد. این سبک موسیقی تأثیراتی از رگتایم (ragtime) (جملات موسیقیایی با ریتم سنکوپ شده)، سبک بلوز وگروه‌های موسیقی نوازنده در مراسم‌های ترحیم در نیواورلئان داشته است.

سبک موسیقی (Jazz) تنها ژانر موسیقی بی‌کلام است که نوازنده را ترغیب می‌کند تا نتی مشابه و یکسان را شبی به دنبال شب دیگری بنوازد و اتفاقا از نواختن این نت‌های یکنواخت و به ظاهر تکراری حسابی لذت ببرد.

جاز می‌تواند، احساسات زیادی از غم عمیق تا شادی عظیم را بازگو کند. در موسیقی جاز می‌شود نوای آزادی‌خواهی را شنید، نوایی که روایت‌گر اعتراض افرادی است که به خاطر رنگ پوستان مورد رفتاری ناعادلانه قرار می‌گرفتند. هم‌چنین صدای مبارزه افرادی است که در کشورهای تحت سیطره دیکتاتوری زندگی می‌کنند.

موسیقی جاز, تاریخچه و معرفی سبک موسیقی جاز – Jazz Music

بر پایه‌ی تحقیقی که توسط استادان دانشگاه جان هاپکینز انجام شده،‌ نوازندگان سبک موسیقی (Jazz) هنگام اجرای این ژانر موسیقی بخش‌های مرتبط با خودسانسوری و اعمال محدودیت در مغز خود را از کار می‌اندازند و در عوض به بخش‌های مرتبط با بیان آزاد احساسات و عواطف اجازه‌ی فعالیت بی‌قید و شرط می‌دهند. این تحقیقات ثابت کرده است که حتی گوش کردن به سبک موسیقی (Jazz) نیز می‌تواند فعالیت آزاد ذهن را تقویت کند،‌ چرا که ذهن تمایل دارد تا روحیه‌ی آزاد هنری نوازندگان را در هنگام بداهه‌نوازی تقلید کند.

اجرای سبک موسیقی جاز (Jazz) با رفتارهای رازآمیز بسیاری همراه است.

در واقع نوازندگان سبک موسیقی (Jazz) برای اجرای بهتر در طول سالیان مطرح شدن این سبک موسیقی،‌زبان علائم و نشانه‌های خاص خود را خلق کرده‌اند که با استفاده از حرکات اعضای بدن اجرا می‌شود. استفاده از این اشارات رمزآمیز در هنگام اجرا به نوازندگان کمک می‌کند تا هماهنگی خود را کاملا حفظ کنند و اجرایی هنرمندانه در سبک موسیقی (Jazz) به صحنه ببرند.

مطالعه بیشتر :
بیوگرافی آرنولد شوارتزنگر

اجزای موسیقی جاز (Jazz)

سویینگ:

سویینگ پدیده ای ریتمیک است. سویینگ شاید مهمترین عنصر موسیقی جاز باشد چرا که در تمام دوره ها و سبک های آن یافت می شود. موسیقی دانان جاز همواره آگاهانه و به شیوه ای کاملا کنترل شده از کشش های ریتمیک نگاشته شده به شکلی نامحسوس فاصله می گیرند. نوازنده ی سویینگ هیچ وقت یک چنگ یا دولاچنگ را به شکلی عادی اجرا نمی کندبلکه کشش آن را خیلی جزئی افزایش یا کاهش می دهد.به نحوی که آن جمله ی موسیقی را زنده و باروح نماید. نکته ی جالب اینجاست که این کار آنقدر ظریف انجام می شود که نت نویسی معمولی قادر به ضبط آن نیست!

موسیقی جاز, تاریخچه و معرفی سبک موسیقی جاز – Jazz Music
بداهه پردازی:

بداهه پردازی یعنی اینکه در لحظه موسیقی خلق کنید. با این حال این موضوع به این معنی نیست که موسیقی دارای ساختار موسیقیایی نیست بلکه بداهه پردازی عموما در محدوده ی فرم هایی از موسیقی صورت می گیرد که مجری موسیقی و معمولا شنونده از پیش از آن ها اطلاع دارند.

متداول ترین ساختار بداهه پردازی نوعی از تم و واریاسیون است. برای مثال هنگامی که یک نوازنده بر روی کروس یک ترانه ی مردم پسند ( ‘I Got Rhythm” از جرج گرشوین (۱۸۹۸-۱۹۳۷) برای این منظور محبوبیتی خاص دارد) بداهه پردازی می کند معمولا طول زمانی نمونه ی اصلی و چارچوب هارمونیک کروس را حفظ می کند.

این ترتیب به دیگر نوازنده ها و شنونده ها اجازه می دهد تا نقطه ی مرجعی داشته باشند. طرح ملودی و ریتم ممکن است به شکلی مبهم حفظ شود اما یکی یا هر دوی آنها دچار تغییرات کلی می شود. مجری موسیقی با افزودن یک اینترلود بداهه که بریک یا وقفه می گویند می تواند جریان طرح کلی موسیقی را موقتا متوقف کند.هنگامی که از نوازنده خواسته می شود تا کروس دیگری بنوازد بداهه پردازی یا واریاسیون بیشتر که بروی جمله ی اصلی (تم، معمولا کروس یک موسیقی مردم پسند می باشد) صورت می گیرد.

موسیقی جاز, تاریخچه و معرفی سبک موسیقی جاز – Jazz Music

سویینگ شاید مهمترین عنصر موسیقی جز باشد ، اما نکته ی مهم بداهه پردازی اینکه معمولا در قالب سوال و جواب است که در آن سولیست و گروه باهم به گفت و گوی متقابل می پردازند.

ریشه اصلی سبک جز از دو سبک رگاتیم و بلوز می باشد و دارای برخی ویژگی های مشترک زیر می باشد  :

  • نت های بلو یا “Blue notes”

این نت ها که به نت های محزون نیز معروف هستند به دلایل احساسی دارای زیر و بمی خاص ، متفاوت تر از اجراهای استاندارد می باشد و معمولا دارای فاصله ای بین یک ربع پرده و نیم پرده است.

  • بداهه خوانی یا “Improvise”
  • حرکات موزون یا “Swing”

در موسیقی سیاهپوستان حرکات موزون شبیه به یک نوع رقص خاص بسیار پرکاربرد است و در سبک جز نیز Swing اجرا می شود.

  • آواز خوانی به سبک خطاب قرار دادن و پاسخ دادن “call and response vocals” 
  • بکار بردن هم زمان چند آواز در وزن ها و تن های مختلف یا “Polyrhythm”
مطالعه بیشتر :
بیوگرافی و زندگینامه گروه رامشتاین (Rammstein)

تفاوت جز با سبک های بلوز و رگاتیم ، در استفاده بیش از حد از بداهه خوانی می باشد.

هنرمندان سبک موسیقی جاز (Jazz)

روحیه‌ی رها و آزاد هنرمندان در سبک موسیقی جز (Jazz) باعث شده است تا از دهه‌ی سی میلادی نوازندگان و خوانندگان این سبک را با القاب مختلفی از قبیل alligators،‌ jazz cats، hipster،‌ Chops و Scat نام‌گذاری کنند. هر کدام از این عناوین و القاب به استعداد هنرمند در یکی از بخش‌های این سبک موسیقی اشاره دارد و با زبان کوچه هنرمندی نوازنده را در اجرا تحسین می‌کند.

جلی رول مورتون، کلمن هاوکینگ، لوئیس آرمسترانگ، بیلی هالیدی، جان کولتران، نت کینگ کول، مالیس دیویس، مایکل وایت، کرمیت رافینز، دیزی گیلسژای، الیس مارسالیس، وینتون مارسالیس و نورا جونز از هنرمندان معروف این سبک موسیقی هستند.

موسیقی جاز, تاریخچه و معرفی سبک موسیقی جاز – Jazz Music

در ادامه به معرفی مختصر برخی از ستارگان سبک جز می‌پردازیم :

Louis Armstrong: August 4, 1901 – July 6, 1971: لوئیس آرمسترانگ که به دلیل بازی در ترومپت مشهور است، خواننده با استعدادی بود که در این سبک فعالیت می کرد.
Johnny Hartman: July 13, 1913 – September 15, 1983: حرفه جانی هارتمن هرگز به اوج موفقیت استعدادهای وی نرسید. صدای سرسبز هارتمن، ملودی های آرزوی جان کولترن را کاملاً تکمیل کرد.

Frank Sinatra: December 12, 1915 – May 14, 1998: فرانک سیناترا کار خود را در دوران نوسان (رشد) این سبک شروع کرد و با گروه بزرگ تامی دورسی آواز خواند. در طول دهه ۱۹۴۰ ، وی محبوبیت زیادی را بدست آورد و شروع به بازیگری در فیلم هایی مانند It Happened در بروکلین و Take Me Out برای Ballgame کرد.

موسیقی جاز در ایران

جالب است در مقاله آشنایی با جز ،  بگوییم که دوک الینگتون از پیانونوازان و آهنگسازان و رهبران ارکستر بزرگ تاریخ موسیقی جاز در آمریکا، قطعه ای با نام اصفهان را تنظیم کرد که در ایران مورد توجه قرار گرفت. اولین خواننده جاز فارسی آلفرد لازاریان (موسیقیدان، خواننده (سبک جاز) و مربی رقص مرد ارمنی) بود که در دهه ۴۰ شمسی تک آهنگی را ضبط کرد.

ورود و ادغام این سبک موسیقی پس از پیدایش سبک جاز شرقی توسط گروهی به رهبری لوید میلر و پرستون کیز در ایران اتفاق افتاد که منجر به آمیخته شدن موسیقی سنتی ایران با این سبک موسیقی شد.

گونه های سبک موسیقی جاز (Jazz)

موسیقی جاز, تاریخچه و معرفی سبک موسیقی جاز – Jazz Music

سبک موسیقی جز از اوایل پیدایش تا هم اکنون دارای ژانر های مختلفی بوده که معروف‌ترین آن‌ها به شرح زیر می‌باشند :

  • Acid Jazz، اسید جاز
  • Avant-Garde Jazz، اونت گرید جاز
  • Bebop، بیباپ
  • Big Band، بیگ بند
  • Blue Note، بلو نت
  • Contemporary Jazz، جاز معاصر
  • Cool، کول جاز
  • Crossover Jazz، کراس اور جاز
  • Dixieland، دیکسی لند جاز
  • Ethio-jazz ، اتیو جاز
  • Fusion، جاز فیوژن
  • Gypsy Jazz، جیپسی جاز
  • Hard Bop، هارد باپ جاز
  • Latin Jazz، لاتین جاز
  • Mainstream Jazz، جاز جریان اصلی
  • Ragtime، رگتایم
  • Smooth Jazz، اسموز جاز یا جاز ملایم
  • Trad Jazz، ترید جاز
  • Jazz-Funk، جاز فانک
  • Free Jazz، فری جاز
  • Modal Jazz، مدال جاز
اشتراک‌گذاری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *