24 اكتبر, 2020

کارگردان مؤلف ؛ بررسی و تحلیل فیلم های کارگردانان بزرگ

اگر فیلم را محصول یک ذهن خلاق و فرآورده‌ای از یک کارگردان مؤلف بدانیم، روی سبک،‌ تکنیک و نگرش وی متمرکز می‌شویم که در تک‌تک ابعاد یک فیلم انعکاس پیدا کرده است.

تاریخچه

این اصطلاح نخستین بار توسط چند جوان فرانسوی عاشق سینمای آمریکا در نشریه‌ی «کایه دو ‌سینما» وضع شد که خودشان بعد‌ها فیلم‌ساز شدند.

افرادی مانند فرانسوا تروفو، ژان‌لوک گدار و دیگران که با تماشای آثاری که زبان انگلیسی آن‌ها را نمی‌دانستند، به نماها، میزانسن‌ها، حرکات دوربین بسنده کردند و همه را ساخته‌ی ذهن کارگردانی می‌دانستند که فیلم را مانند نویسنده‌ای «می‌نوشت» او خالق فیلم محسوب می‌شد و نمونه‌ای‌ترین نام‌ها در این میان فیلم‌سازی مانند چارلز چاپلین بود که یک‌تنه تمام کارها را در فیلم‌های خودش انجام می‌داد: فیلم‌نامه می‌نوشت، کارگردانی می‌کرد، بازیگر بود و موسیقی آثارش را تصنیف می‌کرد.

کارگردان مؤلف, کارگردان مؤلف ؛ بررسی و تحلیل فیلم های کارگردانان بزرگ

از دیدگاه تئوری کارگردان مؤلف ؛ کارگردان‌های بزرگ صاحب سبک خاصی‌اند و شخصیت آن‌ها روی تک‌تک عناصر فیلمی که می‌سازند، سایه انداخته است. در تحلیل فیلم‌ها بر اساس چنین دیدگاهی، یک فیلم صرفاً یک اثر هنری قابل مشاهده و بدون نظر خاصی نیست بلکه انعکاس دیدگاه هنری یا سبک سازنده‌اش محسوب می‌شود.

کارگردان مؤلف, کارگردان مؤلف ؛ بررسی و تحلیل فیلم های کارگردانان بزرگ

فیلم خوب یک کارگردان مؤلف

بر این اساس یک فیلم خوب اثری است که هر جنبه از آن، مُهر و امضای کارگردانش را دارد: داستان، انتخاب بازیگران، فیلم‌برداری، نورپردازی، موسیقی، جلوه‌های صوتی، تدوین و غیره همه برخاسته از حضور کارگردانی هستند که تسلط کاملی بر این عناصر دارد و هر بار که فیلمی می‌سازد، می‌توان عناصر مشترکی را در آثارش مشاهد کرد.

مطالعه بیشتر :
سریال دارک نقد وبررسی

در این میان خودِ فیلم را باید نه تنها به عنوان کلیتی از دیدگاه کارگردانش بررسی کرد، بلکه این تنها دیدگاه مورد تأیید مؤلف‌گرایان نیز هست. در ارزیابی فیلم‌ها بر اساس چنین دیدگاهی باید پرسش‌های زیر را در نظر داشته باشیم:

  • چگونه با داوری فیلمی که قصد تحلیل آن را داریم و دیگر فیلم‌هایی که کارگردان آن ساخته، می‌توان سبک کارگردانی او را تشریح کرد؟
  • چگونه هر عنصری از فیلم مورد نظر، می‌تواند منعکس‌کننده‌ی دیدگاه هنری کارگردان مؤلف ، سبک فیلم و دلیل وجودی آن باشد و حتی بتواند طریق فکری کارگردان و نگاهش به زندگی را تبیین کند؟
  • فیلم مورد نظر چه شباهت‌هایی با دیگر آثار کارگردان آن دارد؟ چه تفاوت‌های قابل اشاره‌ای با آثار قبلی او دارد؟
  • در کجای فیلم می‌توانیم بیش‌ترین تأثیرهای شخصیت کارگردان را مشاهده کنیم و چارچوب ذهنیت خلاق و منحصر‌به‌فرد کارگردان آن را تشخیص بدهیم؟
  • ویژگی خاص این فیلم در مقایسه با دیگر آثار موجود در منظومه‌ی فکری کارگردانش چیست؟ چه اندازه در مقایسه با دیگر آثار، این فیلم می‌تواند بازتاب طریقه‌ی فکر، شخصیت و دیدگاه هنری فردی باشد که آن را ساخته است؟
  • آیا فیلم مورد نظر به نوعی رشد و جهت تازه‌ای در میان دیگر آثارش نشان می‌دهد؟ اگر چنین است این جهت‌گیری تازه را توضیح بدهید.
مطالعه بیشتر :
زندگی پس از مرگ - After Life (سریال تلویزیونی)

کارگردان مؤلف, کارگردان مؤلف ؛ بررسی و تحلیل فیلم های کارگردانان بزرگ

کارگردان مؤلف و تاریخ نقد

در تاریخ نقد فیلم به نام‌هایی برمی‌خوریم که در میان بسیاری از منتقدان معتقد به تئوری مؤلف، در شمار بزرگان هستند: برگمان، کوروساوا، هیچکاک، چاپلین و در رده‌های بعدی، کارگردان‌هایی مانند نیکلاس ری، جان هیوستن و بیلی وایلدر.

اینگمار برگمان

کارگردان مؤلف, کارگردان مؤلف ؛ بررسی و تحلیل فیلم های کارگردانان بزرگ

برگمان همواره از مضامین مشترکی در آثارش استفاده کرده است: مرگ، ترس، ایمان، زن و ازدست رفتن ارتباط میان انسان‌ها.

او در فیلم مهر هفتم (۱۹۵۷)، توت‌فرنگی‌های وحشی (۱۹۵۷) سکوت (۱۹۶۳)، پرسونا (۱۹۶۶)، فریاد‌ها و نجواها (۱۹۷۲) و فانی و آلکساندر (۱۹۸۲) به چنین مضامینی پرداخته است. سبک او در برخی از این فیلم‌ها یادآور آثار دیگر او نیز هست. صحنه‌ی رویای پروفسور در توت‌فرنگی‌های وحشی بازتاب صحنه‌ی مواجهه‌ی شوالیه با مرگ در مهر هفتم است.

مرگ پدر و سپس مرگ کشیش در روح آلکساندر نوجوان به رویارویی خیر و شر می‌مانند.  آگنس در فریاد‌ها و نجوا‌ها در بستر مرگ است. در سکوت و پرسونا مواجهه‌ی دو زن با مردانی را شاهد هستیم که حضور فیزیکی چندانی ندارند. او قطعا یک کارگردان مؤلف می باشد.

آکیرا کوروساوا

کارگردان مؤلف, کارگردان مؤلف ؛ بررسی و تحلیل فیلم های کارگردانان بزرگ

کوروساوا همواره سراغ انسان و چالش‌هایش با سرنوشت می‌رود.

 در فیلم  راشومون (۱۹۵۰) این چالش علاوه بر سرنوشت که مرگ آن نجیب‌زاده را به دنبال دارد، به چالش رویارویی با حقیقت نیز بدل می‌شود. در زیستن (۱۹۵۲) بر مرگ واتانابه تأکید می‌شود اما بناست او پیش از فرا رسیدن مرگ، کاری برای زندگان بکند.

مطالعه بیشتر :
بیوگرافی و فیلم های اما واتسون

همان‌گونه که سامورایی‌ها در هفت سامورایی (۱۹۵۴) که می‌دانند سایه‌ی مرگ همواره بالای سرشان وجود دارد اما تصمیم می‌گیرند به دهقانان فقیر کمک کنند.

مرگ درونمایه‌ی ریش قرمز (۱۹۶۵)، دودسکادن (۱۹۷۰)، درسو اوزالا (۱۹۷۵) و آشوب (۱۹۸۵) نیز هست.

کوروساوابه عنوان یک کارگردان مؤلف به وفور در آثارش از یک تکنیک تدوینی به نام وایپ استفاده می‌کند که تصویر قبلی را گویی جارو می‌کند و تصویر تازه را جایگزین قبلی می‌کند. به نظر می‌رسد این تمهید تکنیکی به سرشت و سرنوشت آدم‌ها اشاره دارد که ماندگاری ندارند و دیر یا زود باید از صفحه‌ی روزگار محو شوند.

چارلی چاپلین

کارگردان مؤلف, کارگردان مؤلف ؛ بررسی و تحلیل فیلم های کارگردانان بزرگ

چاپلین نیز همواره به موضوع فقر و نداری و توجه به آدم‌های فقیر توجه ویژه‌ای دارد اما این را با طنز و کمدی در هم می آمیزد.

فقر موضوع فیلم‌هایی مانند روشنایی‌های شهر (۱۹۳۱)، عصر جدید (۱۹۳۶) و حتی کمدی سیاه مسیو وردو (۱۹۴۷) نیز هست.

چاپلین در سینما رابین هودی است که طرف فقیران را علیه‌ی ثروتمندان می‌گیرد.

آلفرد هیچکاک

کارگردان مؤلف, کارگردان مؤلف ؛ بررسی و تحلیل فیلم های کارگردانان بزرگ

در دنیای آثار هیچکاک ترس از زندگی در میان دیگران وجود دارد و شخصیت‌های او از اجتماع گریزان هستند و ترجیح می‌دهند در هر موقعیتی که اندکی بوی خطر احساس بشود به تاریکی پناه ببرند.

زن بدون نام ربکا (۱۹۴۰) که او را با نام خانم دووینتر دوم می‌شناسیم، همواره سایه‌ی زنی مرده را بر بالای سر خودش می‌بیند.

مطالعه بیشتر :
معرفی انیمیشن «چگونه اژدهای خود را تربیت کنیم: دنیای پنهان» ؛ انیمیشنی که حتما باید تماشا کنید!

همان‌طور که در سوءظن (۱۹۴۱) لینا شخصیت زن فیلم، نمی‌داند آیا به دست شوهرش کشته خواهد شد یا نه؛ و این ترس دائماً با او هست.

آلیشیا در بدنام (۱۹۴۶) همواره در نزدیکی مرگ و نیستی قرار دارد. در م را به نشانه‌ی مرگ بگیر (۱۹۵۴) مارگوت، شخصیت زن فیلم، نزدیک است کشته شود و در جنون (۱۹۷۲) دو شخصیت زن فیلم، سرانجام کشته می‌شوند.

مطالب مرتبط

هیچکاک به عنوان یک کارگردان مؤلف همواره از نمای نقطه‌ی دید متحرک استفاده کرده است.

این تمهیدی هراس‌آور نیز هست و انگار به تماشاگرش از تنهایی شخصیت‌ها در جهانی ناامن سخن می‌گوید. وقتی اسکاتی در لابه‌لای درختان آن جنگل به دنبال مادلین می‌گردد و در نمای نقطه دید او انگار این درختان هستند که حرکت می‌کنند، انگار هیچکاک در سرگیجه (۱۹۵۸) پیشاپیش به تماشاگر از هراس گم‌شدن و یا مرگ عشق  شخصیت اصلی‌اش سخن می‌گوید.

سخن آخر

اندرو ساریس در آمریکا توانست تئوری کارگردان مؤلف ؛ را به عنوان یک نگرش مهم نسبت به سینما جا بیندازد. او در کتاب معروفش به نام «سینمای آمریکا» شماری از کارگردان‌های سینما را در دسته‌بندی‌های متفاوتی جای داد. برخی را ساکنان معبد پانتئون نامید و برخی دیگر را در جایگاهی رفیع جای داد. برخی را کارگردان‌هایی نامید که بیش از آن‌چه حق‌شان هست، مورد توجه قرار گرفته‌اند.

اشتراک‌گذاری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *